Нацыянальны гістарычны архіў яшчэ доўга будзе здзіўляць сенсацыямі. Тут захоўваюцца дакументы з канца XIV стагоддзя, і многія да гэтага часу не вывучаныя. Адно з адкрыццяў зрабіў напярэдадні намеснік дырэктара НГАБ Дзяніс Лісейчыкаў.

У паперах 1830 ён выявіў пратакол судовага пасяджэння, падчас якога праводзіўся звычайны для такіх выпадкаў допыт сведак. На польскай мове – агульнапрынятай у тагачасным справаводстве. Хоць справа была ў Барысаўскім павеце Расійскай імперыі. Ян Снітко, які вёў запіс, застэнаграфаваў гаворку выступоўцаў на мове арыгіналу. А ёю была беларуская.

Цяпер мы можам «пачуць», як гучала гаворка нашых продкаў у пачатку XIX стагоддзя. Да гэтага часу гэта было цяжка, бо вядомыя песні, казкі таго часу. А што тычыцца звычайных жыццёвых дыялогаў, то папер з запісамі гутарак людзей знайсці не ўдавалася.

Паслухаем тых, хто жыў у 1830-м (у арыгінале запіс зроблены лацінскім алфавітам польскім правапісам). Гаворка ў паказаннях дапытваных на судзе ідзе пра ксяндза Рафала Жэцкага (Rzecki) – святара уніяцкай царквы вёскі Гаравец Барысаўскага павета, цяпер – Лагойскага раёна.

З допыту пастушкі Тадоры, якая служыла ў святара Жэцкага:

Пытанне па-польску: «Як тваё прозвішча («назвіско») і ці шмат табе гадоў ад нараджэння?»

Адказ: «Мене завуць Тадорай ад маленьства, а назвiска я свайго не ведаю i гэтта нiхто не ведаець, бо я захожая з–пад Радашковiч, i колька маю гадоў не ведаю, але, мусiць, гадоў чатырнаццаць».

Кажа 26-гадовы селянін Юзэф Пятроўскі: «Ксёндз Жэцкi толька ў цэркавi набожэнства одпраўляе i эвангелiя чытае, а наукi нiколi людзём нi гаворыць, бо ён да таго, вiдна, ахоты не мае, навэт дзецей анi пацер, анi катахiзму не абучае».

Так казалі беларусы амаль дзвесце гадоў таму. Мова гэтая практычна нічым не адрозніваецца ад літаратурнай, якая склалася ў пачатку ХХ стагоддзя. А жыхары вёскі Гаравец, верагодна, даведаюцца характэрныя для іх мясцовасці тонкасці вымаўлення і славесныя абароты, зафіксаваныя пісарам у 1830 годзе. Поўны тэкст гэтай гісторыі вы можаце прачытаць на партале гістарычнага архіва niab.by, дзе апублікаваныя ўсе дакументы той справы, піша Віктра Андрэеў, sb.by.



КОММЕНТАРИИ